WEGE dzieci

Nie jedzenie mięsa to nie tylko trend wpisujący się w talerz dorosłych, ale również młodzieży i dzieci. Czy faktycznie wegetarianizm i weganizm to bezpieczne rozwiązanie w jadłospisie młodego organizmu, który ciągle się rozwija? Wiele instytucji związanych ze zdrowym odżywianiem ma już pełną odpowiedź dotyczą tych diet.

Instytut Żywności i Żywienia zgodził się z Amerykańską Akademią Żywienia i Dietetyki, oraz Dietetyków z Kanady, iż wegetarianizm, weganizm, laktoowowegetarianizm i laktowegetarianizm są odpowiednie na każdym etapie życia człowieka pod warunkiem, że będą one dobrze zaplanowane, zbilansowane pod kątem składników odżywczych z wprowadzoną (jeśli to konieczne) suplementacją poszczególnych witamin czy minerałów, szczególnie wśród kobiet ciężarnych, matek karmiących, niemowląt oraz dzieci. Pzede wszystkim należy zwracać uwagę na stan odżywienia organizmu.

Nie ma wątpliwości, iż racjonalna dieta wegetariańska ma działanie prozdrowotne. Biorąc pod uwagę, że bazuje ona na dużej ilości warzyw, owoców, nasion roślin strączkowych, produktach pełnoziarnistych i orzechach to uczy dodatkowo prawidłowych nawyków żywieniowych od najmłodszych lat. Z badań przeprowadzonych nad biodostępnością witamin w diecie kobiet ciężarnych, spożywających produkty mięsne i tych które były wegetariankami, wynika, że jedyną, deficytową witaminą, jest B12, gdyż ta występuje tylko w wyrobach pochodzenia zwierzęcego. W związku z tym wegetarianki powinny ją suplementować, nie zapominając jednocześnie o zwiększonym zapotrzebowaniu w tym okresie na witaminę D, kwas foliowy oraz żelazo, bez względu na to czy w ich posiłkach pojawia się mięso czy nie. [1, 8]

Noworodki wegetarianek mogą mieć niższy poziom DHA (kwasu dokozaheksaenowego) – należącego do grupy wielonienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3. Jednak sytuację tą łatwo można odwrócić,  gdy do diety wystarczy włączyć produkty wzbogacane w kwasy DHA, np. jaja pochodzące od kur karmionych mikroalgami. Ważną informacją jest fakt, iż mleko wegetarianek jest równie wartościowe jak kobiet będących na diecie tradycyjnej, a ich skład nie różni się od siebie. Ponadto jest także wystarczające do zapewnienia wszystkich niezbędnych składników pokarmowych, przeciwciał, enzymów warunkujących właściwy rozwój dziecka. Dla dzieci, których matki chcą wprowadzić wegetarianizm przeznaczone są na przykład napoje roślinne sojowe lub ryżowe wzbogacone o wapń. Pokarmy stałe u wegetariańskich niemowląt wprowadza się podobnie jak u niemowląt, którym będą podawane porcję mięsne, zatem najpóźniej około 6 miesiąca życia. Produktami wykorzystywanymi w diecie wegetariańskiej u niemowląt jest tofu przecierane przez sitko, warzywa strączkowe w formie przecieru, jogurt sojowy, gotowane żółtka jaj i twarożek. Około 7 do 10 miesiąca życia można podać dziecku do konsumpcji pokrojony w kostki ser tofu lub małe kawałki burgera warzywnego. Wówczas gdy matka odstawia dziecko od karmienia własnym mlekiem należy zapewnić dziecku dietę bogatą w energię w postaci pasty z tofu, awokado i nasion roślin strączkowych, czy napoi roślinnych.  W przypadku diety wegetariańskiej rozwój dzieci jest prawidłowy, jednak kategorycznie zabrania się stosowania diet restrykcyjnych (np. frutarianizm). Badania wykazują, iż zapotrzebowanie u dzieci wegetariańskich na białko, tłuszcze i węglowodany spełnia zalecane normy. [1,7]

Podobne stanowisko przyjmuje Brytyjskie Towarzystwo Dietetyczne (British Dietetic Association) i nie neguje diet wegetariańskich i wegańskich wśród dzieci pod warunkiem, że jest właściwie zbilansowana. Zwraca również uwagę na fakt, iż duża zawartość błonnika pokarmowego w diecie może zmniejszać wchłanianie żelaza i cynku, dlatego zaleca konsultacje z dietetykiem pediatrycznym przed wprowadzeniem takiego modelu żywienia. Ponadto u dzieci w wieku od 6 miesięcy do 5 lat powinno się wprowadzić suplementację witaminą A, C oraz D (niezależnie czy realizują dietę roślinna czy dietę tradycyjną) natomiast u wegan dodatkowo należy uzupełniać witaminę B12. [3]

Analizy naukowe wykazały, że wegetariańskie dzieci rzadziej chorują na otyłość. Istnieje także mniejsze ryzyko wystąpienia u nich niektórych alergii oraz nadciśnienia tętniczego czy chorób serca w wieku późniejszym. Mogą mieć one jednak wolniejsze tempo wzrostu ale nieodbiegające od normy. Są poza tym szczuplejsze, a ich gęstość kości jest zależna od ilości spożywanego wapnia. Może wystąpić niższe stężenie ferrytyny – dlatego należy go właściwie kontrolować. W okresie prenatalnym niedobór witaminy B12 może powodować uszkodzenia płodu objawiające się wadami cewy nerwowej lub bezmózgowiem. Natomiast niewystarczająca podaż witaminy B12 i żelaza u dzieci narodzonych może objawiać się niedokrwistością megaloblastyczną, niskim przyrostem masy ciała, niechęcią do spożywania pokarmów oraz apatią. W celu zapewnienia odpowiedniej ilości witaminy B12 w diecie laktoowowegetariańskiej powinno się włączyć do diety: sery, jaja, produkty wzbogacane witaminą B12 (mleko sojowe, płatki drożdżowe, tofu). Źródłem żelaza w dietach roślinnych są nasiona roślin strączkowych (nasiona suche: fasoli białej, grochu, soczewicy czerwonej, soi) daktyle i figi suszone, kasza jaglana, żółtko jaja kurzego, otręby pszenne, orzechy pistacjowe, pestki dyni, mak niebieski oraz nasiona słonecznika. Część tych produktów niestety zawiera kwas fitynowy, który blokuje absorpcję żelaza, dlatego aby polepszyć wchłanianie żelaza niehemowego należy spożywać produkty obfitujące w witaminę C, foliany, karotenoidy i kwasy organiczne, które znajdziemy w owocach i warzywach. A ponadto zachować właściwą obróbkę kulinarną jak: mielenie, moczenie czy używanie zakwasu do pieczenia chleba. 

Z kolei witamina D powinna być uzupełniana u niemowląt w dawce 400 IU dziennie, niezależnie czy karmione są naturalnie czy mlekiem modyfikowanym. Wegetarianie wybierają produkty wzbogacane witaminą D2 bowiem jest ona uzyskiwana z roślin, natomiast D3 znajduje się w organizmach zwierzęcych. Obydwie formy witaminy D biorą udział w  kształtowaniu prawidłowego kośćca u płodu, niemowląt i dzieci. Dla dobrego działania witaminy D konieczny jest również właściwy poziom wapnia w surowicy krwi. Warto jednak zauważyć, iż wysokie spożycie produktów odzwierzęcych może powodować intensywne wydalanie wapnia z organizmu. Badania wykazują, iż laktoowowegetarianie spożywają większe ilości wapnia w porównaniu do osób odżywiających się w sposób tradycyjny. Natomiast istnieje możliwość niewystarczającego spożycia tego składnika u wegan. Wynika to z faktu, że wapń z produktów roślinnych jest gorzej przyswajany niż wapń z mleka i jego przetworów. Ale nie ma i tu sytuacji bez wyjścia – wystarczy do jadłospisu wegan oraz wegetarian dorzucić: niebieski mak, gotową, białą fasole, suszone figi, jarmuż, rabarbar, siemie lniane, migdały oraz sezam. Spożycie wapnia może być zwiększone także poprzez metody przygotowania żywności, przykładowo: do wypieku chleba zamiast wody można dodać wzbogacony napój sojowe, a do picia zamiast tradycyjnego soku wybierać sok wzbogacony w wapń. [4,5,7, 8]

W 2010 roku Kanadyjskie Towarzystwo Pediatryczne również popiera stosowanie diet wegetariańskich u dzieci, uwzględniając następujące wytyczne:

  • dieta laktoowowegetariańska jest odpowiednia by zaspokoić potrzeby żywieniowe dziecka;
  • bezwzględna dieta wegańska może nie dostarczać odpowiedniej ilości kalorii w związku z tym, gęstość odżywcza pokarmów powinna być większa;
  • białko roślinne charakteryzuje się mniejszą strawnością aniżeli białko zwierzęce, dlatego też restrykcyjni weganie powinni zwiększyć podaż białek pochodzących z roślin;
  • w okresie kiedy dziecko rośnie należy uważnie dobierać produkty, aby zapewnić odpowiednią podaż żelaza i cynku;
  • w celu zapewnienia właściwego zapotrzebowania na wielonienasycone kwasy tłuszczowe w diecie powinno się uwzględnić w niej: olej rzepakowy, olej z orzechów włoskich bądź arachidowych, siemię lniane i soje;
  • u dzieci i młodzieży, spożywającej mniej niż 500 ml mleka wzbogacanego w witaminę należy rozważyć jej suplementacjęw dawce 400 IU/dziennie;
  • spożycie błonnika w diecie powinno wynosić 0,5 g/kg m.c./dobę, w tej dawce nie ma obaw o utrudnione wchłanianie minerałów i składników odżywczych;
  • witamina B12 powinna być suplementowana przez dzieci i młodzież w dawce od 5 μg – 10μg;
  • dzieci i młodzież powinni być systematycznie monitorowani pod kątem spożycia niezbędnych składników odżywczych oraz wykrycia ewentualnych zaburzeń odżywiania. [2]

Jedynym towarzystwem pediatrycznym, które nie jest przychylne w stosowaniu diet wegetariańskich dzieci oraz młodzieży to Niemieckie Towarzystwo Żywienia, które twierdzi że niemożliwe jest zapewnienie wszystkich składników odżywczych oraz że  została przeprowadzona zbyt mała ilość badań wskazujących na bezpieczeństwo weganizmu. [3]  

Dieta ograniczająca lub całkowicie wykluczająca spożycie produktów mięsnych może być stosowana przez dzieci, jednakże musi być ona odpowiednio skomponowana. W dietach wegetariańskich należy zwrócić uwagę na podaż energii, białka, witamin: B12, D, minerałów: żelazo, wapń, cynk, jod, NNKT – niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-3.  Zaleca się aby „wege” dzieci były pod stałą opieką dietetyka i lekarza.

Autor: mgr dietetyki klinicznej Magdalena Kwaśniak

 

  1. Amerykańskie Stowarzyszenie Dietetyczne i Dietetyków Kanady, 2009. Position of the American Dietetic Association: Vegetarian Diets, ,,Journal of the American Dietetic Association”  109, nr. 7, s.1266-1277.
  2. Amit M. Vegetarian diets in children and adolescents, 2010. ,,Paediatrics child health”, T. 15, nr. 5, s. 303-308.
  3. Elaine Farrell, 2007. Wearing your child, Wytyczne Brytyjskiego Towarzystwa Dietetycznego,
  4. Fischer P., Renda M., 2009, Vegetarian Diets in Children and Adolescents, ,,Pediatrics in Review”, T. 30, nr. 1, s 1-8.
  5. Fraser G., 2009. Vegetarian diets; what do we know of their effects on common chronic diseases?, ,,American Journal of Clinical Nutrition” T: 89, suplement, s.1607-1612.
  6. Sikoń M., Skowron M., 2013. Zdrowy maluch: poradnik żywieniowy dla rodziców, Galaktyka, Łódź.
  7. Tamai Y., Tsuji M., Wada K. i wsp., 2011. Dietary intake of vitamin B 12 and folic acid is associated with lower blood pressure in Japanese preschool children, ,,American Journal of Hypertension”, T. 24, nr. 11, s. 1215-1221.
  8. https://ncez.pl/dzieci-i-mlodziez/dzieci-0-3/nawet-dzieci-moga-byc-na-diecie-wegetarianskiej