Czereśnia- sama słodycz!

w Zdrowie, Uroda, Dom

Przyszedł czas na kolejną odsłonę z cyklu sezonowe warzywa i owoce. Tym razem przyjrzymy się czereśniom – owocom uwielbianym głównie za soczysty i słodki smak. Możemy je cenić nie tylko za walory smakowe, idealny kształt i kolor, dzięki którym świetnie nadają się do ozdabiania słodkich przysmaków. Ich zalety sensoryczne przede wszystkim idą w parze z korzyściami zdrowotnymi.

Czereśnia – wymagające drzewo

Czereśnia należy do rodziny różowatych, rodzaju Śliwa i podrodzaju Wiśnia. W produkcji sadowniczej główne znaczenie ma tylko kilka gatunków: antypka, wiśnia karłowata, wiśnia pospolita, czereśnia ptasia, do której należą wszystkie jej odmiany. [1]

Dokładne pochodzenie czereśni nie jest znane. Do końca XVIII wieku owoce te nie były hodowane. Występowały w przyrodzie, jako przypadkowe siewki. Na masową skalę zaczęto uprawiać je dopiero na początku XIX wieku w Anglii, która obecnie jest potentatem w ich produkcji. Istotną rolę w hodowli czereśni mają także: Francja, USA, Szwajcaria, Niemcy, Włochy, Kanada, Czechy, Ukraina. Ze względu na to, że posiada duże wymagania klimatyczne, jako roślina sadownicza w Polsce nie zdobywa, aż takiego uznania. Plantatorzy decydując się na uprawę czereśni zwracają uwagę głównie na to, jakie cechy charakterystyczne ma dana odmiana. Ważne, aby wykazywała następujące cechy:

  • odporność na mróz,
  • regularność wydawania plonów,
  • wytrzymałość na pękanie i gnicie owoców w czasie opadów deszczu,
  • terminowość wydawania owoców,
  • odporność na raka bakteryjnego (jednej z groźniejszych chorób, jakie dotykają czereśnie)

W Polsce do najczęściej spotykanych gatunków sadowniczych i domowych należą: Buttnera Czerwona (Poznańska), Jaboulay (Żabula), Liońska, Ramon Oliwa, Kresova (Kresova rana), Oktawia, oraz Regina. Można spotkać także odmiany charakterystyczne dla danego regionu np.: Karina uprawiana na Podkarpaciu, Lotka Trzebnicka (Długoszypułkowa) występująca tylko w okolicach Trzebnicy i Wrocławia. Sady czereśniowe wydają największe plony na ziemiach żyznych, zasobnych w wodę, ale nie podmokłych. Idealnym miejscem na sad są niewielkie wzniesienia. Drzewa sadzi się gęsto, w zależności od odmiany jest to 2-5 metrów. [1, 10]

Czereśnia – samo zdrowie?!

Czereśnie zawierają 61 kcal na 100g owoców, nadają się zatem na zdrową i niskokaloryczną przekąskę. Swój soczysty i orzeźwiający smak zawdzięczają dużej ilości wody – ok. 80%. W 100g czereśni jest 1,3g błonnika, zatem większa ich garść pokrywa ponad 5% dziennego zapotrzebowania na ten składnik. Dla przypomnienia – błonnik reguluje pracę układu pokarmowego i łagodzi jego dolegliwości, a dodatkowo zawarte w czereśniach kwasy organiczne pobudzają funkcje trzustki. Słodsze odmiany mają także działanie moczopędne – czyli zwiększające diurezę, co jest dość pomocne u osób z nadciśnieniem. Obecne w czereśniach witaminy: A, E, C oraz niektóre witaminy z grupy B sprawiają, że są one bardzo atrakcyjne ze zdrowotnego punktu widzenia, gdyż stanowią ich naturalną podaż i uzupełnienie w organizmie. [2, 3, 5, 7]

Wbrew pozorom duża zawartość cukru (14,6g/100g surowca), klasyfikuje je jako owoce o niskim indeksie glikemicznym, dlatego mogą być polecane osobom chorującym na cukrzycę oraz walczącym z nadmierną masą ciała. Sekret tego surowca tkwi w niedużej ilości sacharozy. [2]

Czereśnie są bardzo dobrym źródłem potasu (202mg/100g surowca) – pierwiastka, który wpływa na alkalizację moczu, łagodząc stany zapalne dróg moczowych i żółciowych, a także niwelując obecność piasku oraz kamieni w przewodzie moczowym i nerkach. Potas działa także korzystnie na regulację ciśnienia tętniczego krwi. Badania przeprowadzone u osób chorujących na dnę moczanową wskazują, że spożycie czereśni zmniejsza zawartość kwasu moczowego o 15%. Warto podkreślić – występowanie w owocach żelaza (0,3mg/100g czereśni), istotnego składnika, który uczestniczy w procesie transportu tlenu we krwi, zapobiega anemii oraz wzmacnia organizm. Kolejnymi ważnymi dla zdrowia związkami obecnymi w czereśniach są: fosfor i wapń, uczestniczące w tworzeniu kości i biorące udział w prawidłowym ich funkcjonowaniu. [2, 5, 7]

Czereśnia, jako roślina stanowi również bogactwo substancji bioaktywnych i choć należą one do grupy składników nieodżywczych są równie cenne dla naszego organizmu, gdyż wpływają na regulacje i poprawę jego wydolności. Jednymi z takich fitozwiązków są antocyjany, wykazujące działanie silnie przeciwutleniające. Innym antyoksydantem zawartym w tych owocach jest kwercetyna, mająca zdolność obniżania stężenia cholesterolu w surowicy krwi, a także zapobiegania utlenianiu cholesterolu. Przyczynia się również do powstawania blaszek miażdżycowych. Kolejnym bioaktywnym związkiem jest kemferol, który działa: przeciwgrzybicznie, przeciwzapalnie i przeciwalergicznie. Jak wykazały badania przeprowadzone w 2006 r. i opublikowane w Journal of Nutrition, czereśnie mają wpływ na zmniejszenie się markerów stanu zapalnego. Badanie to zostało przeprowadzone na 18 kobietach i mężczyznach, którzy spożywali owoce przez 28 dni. Dzięki obecności w nich licznych przeciwutleniaczy chroniących przed negatywnym wpływem stresu oksydacyjnego na komórki mózgu. Oznacza to jednocześnie, że spożywanie czereśni ma właściwości prewencyjne w powstawaniu chorób neurodegeneracyjnych mózgu, do jakich zaliczyć można: demencję, chorobę Parkinsona i Chorobę Alzheimera. [8, 9]

Owoce nie są jedynym surowcem, który wykorzystuje się w przemyśle spożywczym i konsumpcyjnym, bo np. drewno z czereśni idealnie nadaje się do wędzenia wędlin. W medycynie ludowej wywary z liści i kwiatów stosowane były do leczenia schorzeń wątroby i serca, natomiast olejek uzyskany ze zmiażdżonych pestek miał działanie rozkurczające. Nie możemy zapominać także o tym, że na wiosnę drzewa te pięknie kwitną, pełniąc wówczas funkcję ozdobną naszych ogrodów. [2, 11]

Czereśnia – ostrożnie!

Ze względu na dużą zawartość błonnika czereśnie są przeciwwskazane w chorobie Leśniowskiego-Crohna, polegającej na nieciągłym, odcinkowym zapaleniu układu pokarmowego. Osoby, które powinny szczególnie unikać czereśni to alergicy wykazujący silną reakcje na owoce czereśni (wysypki i pokrzywki jamy ustnej), aczkolwiek w Europie Północnej i Środkowej odsetek osób uczulonych jest nieduży i wynosi ok. 3% [4, 6]

Podsumowując można bez wątpienia stwierdzić, że czereśnie to znakomita forma przegryzki w ciągu dnia, zarówno pod kątem smakowym, jak i prozdrowotnym. Korzystajmy więc, jak najwięcej z tego smakołyku. Poniżej przedstawiamy dwa krótkie przepisy na wykorzystanie tych owoców do zrobienia domowych deserów.

Owocowa zapiekanka

100g truskawek
1 brzoskwinia
300g czereśni
100g wiśni
1,5 szklanki płatków owsianych
3 łyżki miodu
2 łyżki masła lub oleju kokosowego

Przygotowanie: Z truskawek usunąć szypułki. Z wiśni, brzoskwini i czereśni usunąć pestki. Owoce pokroić na mniejsze kawałki i ułożyć w naczyniu żaroodpornym. Płatki owsiane z masłem i miodem zmiksować w malakserze. Powstałą kruszonkę wyłożyć na owoce. Piec w piekarniku nagrzanym do 180°C przez około 20 minut, na złoty kolor.

Chłodnik na słodko

3 szklanki wydrylowanych czereśni
1 szklanka malin
1 szklanka borówek
5 łyżek mocno schłodzonego jogurtu naturalnego
½ szklanki mięty
Przygotowanie: Wszystkie składniki zblendować i dobrze schłodzić w lodówce. Podawać przyozdobione kilkoma listkami mięty i borówkami.

Autor: mgr Magdalena Kwaśniak

Literatura

1. Głowacka A., Rozpara E., 2013. Ilustrowany katalog odmian czereśni. Wyd. Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice
2. https://dieta.mp.pl/zasady/122504,czeresnie
3. https://dietetycy.org.pl/czeresnie-wlasciwosci/
4. https://dietetycy.org.pl/dieta-w-chorobie-lesniowskiego-crohna-z-objawami-biegunki/
5. https://dietetykpro.pl/produkty/1797/czeresnie/
6. http://www.mp.pl/artykuly/33133,czeresnie
7. Jarosz M. 2017. Normy Żywienia dla populacji polski. Wyd. Instytut Żywności i Żywienia; 356, 374
8. Kelley D.S., Rasooly R., Jacob R.A. i wsp., 2006. Consumption of Bing sweet cherries lowers circulating concentrations of inflammation markers in healthy men and women. J. Nutr. 136: 981–986
9. Lipecki J., Libik A., 2002. Niektóre składniki warzyw i owoców o wysokiej wartości biologicznej. Folia Horticulturae
10. Meszka B., 2016. Metodyka integrowanej części czereśni. Wyd. Instytut Ogrodnictwa, Skierniewice.
11. Tarko T., Duda-Chodak A., Witczak M., Najgebauer-Lejko D., 2014. Właściwości produktów i surowców żywnościowych. Wybrane zagadnienia. Wyd. Polskie Towarzystwo Technologii Żywności.