Tarnowianie w powstaniu styczniowym.

Powstańcy styczniowi podczas 40 rocznicy

Jak już wspomniane zostało w innym artykule, tarnowianie licznie ruszyli do powstania styczniowego. Zwłaszcza młodzież gimnazjalna, tworząca oddział pod nazwą „Dzieci Tarnowskie” zapisała się chlubnie na kartach dziejów powstania, walcząc odważnie i zaciekle, z wielkim oddaniem, z zaborcą rosyjskim.

Czesław Pieniążek

Franciszek Habura

Do walki w powstańczych oddziałach, tzw. partiach, ruszyli również właściciele i dzierżawcy majątków w okolicach Tarnowa, oficjaliści dworscy, urzędnicy. Wiele nazwisk można by tu wymienić. Do najbardziej znanych uczestników powstania styczniowego, związanych z Ziemią Tarnowską należeli m.in. Stefan Dembiński, bracia Dulębowie, Franciszek Habura, Aleksander Morbitzer, Czesław Pieniążek, bracia Szameitowie. Z nich wszystkich tylko bracia Dulębowie byli rodowitymi tarnowianami.

Bronisław Dulęba

Bracia Walery i Bronisław Dulęba urodzili się w Tarnowie w latach czterdziestych XIX wieku. Byli oni pochodzenia szlacheckiego i pieczętowali się herbem Allabanda. Ich ojciec, Włodzimierz, pełnił w Tarnowie funkcję radcy sądowego. Walery, Bronisław i ich najmłodszy brat Mieczysław urodzili się i wychowywali w Tarnowie aż do roku 1860, kiedy to rodzina przeniosła się do Lwowa.

Walery Dulęba

 Walery Dulęba był zdolnym i świetnie zapowiadającym się młodzieńcem. Ukończył prawo we Lwowie, a kiedy wybuchło powstanie styczniowe, miał 22 lata. Niezwłocznie udał się w szeregi powstańcze. Walczył jako oficer w oddziale Marcina Borelowskiego, ps. „Lelewel”. Niestety, młode życie przerwała rychła śmierć w walce. Walery Dulęba zginął w bitwie pod Panasówką jako jeden z 51 poległych w niej powstańców.

Więcej szczęścia miał jego młodszy brat Bronisław. On także stanął do walki w szeregach powstańczych jako młodzieniec dwudziestoletni. Bił się z Rosjanami pod wodzą Borelowskiego, a później Jana Żalplachty ps. „Zapałowicz”. Bronisław Dulęba przeżył powstanie styczniowe, ale został pojmany przez Austriaków i uwięziony na dwa lata. Na wolność wyszedł w roku 1865. Powrócił do Lwowa, tam ukończył prawo na Uniwersytecie Lwowskim. Były powstaniec stał się znanym i szanowanym społecznikiem. Należał do założycieli Towarzystwa Kółek Rolniczych. Właściwie był on inicjatorem idei Kołek Rolniczych w Galicji. Z wielkim oddaniem propagował je wśród chłopów, zapoznawał ludność wiejską z nowoczesnymi metodami uprawy,  nowymi narzędziami rolniczymi, nawozami sztucznymi. Dzięki jego działalności powstawały liczne spółdzielnie rolnicze, sklepiki kółek rolniczych. Rozpowszechniał też prasę dotyczącą tematyki rolnej, książki i poradniki na ten temat. Organizował kursy ogrodnicze, handlowe, zakładał nawet koła gospodyń wiejskich. Jeździł po wsiach z wykładami, odczytami. Zaangażował się także w działalność Towarzystwa Szkół Ludowych, aby walczyć z analfabetyzmem. Tak czynne życie prowadził przez wiele lat, aż do dnia 18 maja 1920 roku, kiedy to zmarł w Szynwałdzie w trakcie jednej ze swoich podróży jako propagator edukacji wśród ludności wiejskiej.

Warto wspomnieć, że to właśnie rodzina Dulębów wzniosła na Starym Cmentarzu w Tarnowie pierwszy kopiec pamiątkowy na mogile powstańców styczniowych. Miał on kształt piramidy z brył piaskowca, na której umieszczono nazwiska dziesięciu powstańców spoczywających w mogile.

źródło fot./www.tarnow.pttk.pl