Paprykowy „szał” smaku i witamin

Czerwona, zielona, żółta, pomarańczowa, biała, fioletowa, mała, duża, słodka, ostra, aromatyczna i chrupiąca. Te cechy możemy przypisać papryce, o której będzie mowa w niniejszym artykule. Papryka słodka świetnie nadaje się, jako przekąska w ciągu dnia, a także dodatek do kanapek, sałatek i dań obiadowych. Nieliczni są w stanie zjeść na surowo ostre odmiany papryczki, dlatego też chili lub jalapeno zazwyczaj stosowane są tylko jako przyprawy oraz dodatek kulinarny ze względu na bardzo intensywny, ostry smak. Niemniej jednak warto wykorzystać jej zdrowotne właściwości, tym bardziej że przypisuje temu sezon.

Papryka słodka Capsicum Annum L, pochodzi z cieplejszych obszarów Ameryki Południowej i Środkowej. Charakteryzuje się dużymi wymaganiami klimatycznymi, świetlnymi i glebowymi. Papryka najlepiej rozwija się w gorące dni. Kwitnie i wydaje owoce w temperaturze 20-28°C. Jednakże jej najobfitszy wzrost można zaobserwować powyżej 30°C, choć niestety większość jej kwiatów zostaje niezapylona. [10]

 Do największych światowych producentów papryki  należą: Chiny, USA, Turcja, Indonezja, Meksyk. Natomiast Europejskim potentatem w uprawie tej rośliny jest Hiszpania oraz w mniejszym stopniu Grecja, Rumunia, Holandia, a także Włochy. W Polsce początki hodowli papryki miały miejsce w Radomiu, który obecnie nazywany jest polskim zagłębiem paprykowym. Polska produkuje około 50 000 ton tego warzywa rocznie, a nasze krajowe odmiany wyróżnia przede wszystkim duża plenność, jak również wysoka jakość owoców. Do polskich gatunków zaliczyć można następujące rodzaje papryki słodkiej: Ożarowska, Barbórka, Oliwia, Mercedes, Gloria, Lena, Etiuda, Calipso, Mira. [5]

Nie można również nie wspomnieć o papryce ostrej, którą Krzysztof Kolumb sprowadził po odkryciu Ameryki. Aztekowie używali jej, aby doprawić i nadać smak potrawom, a także jako preparat odstraszający szkodniki, niechciane owady bądź potencjalnych wrogów. W Polsce paprykę ostrą możemy spotkać pod następującymi nazwami: Pieprz Hiszpański, Pieprzowiec Roczny, Pieprznik oraz Pieprz Turecki – bowiem do Polski została ona sprowadzona z Turcji. [4]

Do wyboru do koloru!

Papryka jest niezwykle zdrowym warzywem. Zawiera znaczne ilości witaminy C, A, E czy te z grupy B. Poza tym cieszy się obecnością cennych minerałów (potas, żelazo, magnez) czy występowaniem w niej likopenu o silnych właściwościach antyoksydacyjnych.  Substancje w niej zawarte mają działanie przeciwzapalne, tonizujące, antyseptyczne i bakteriobójcze. Spożywana w odpowiednich ilościach może między innymi: pobudzać wydzielanie soku żołądkowego, stymulować pracę wątroby i regulować krążenie krwi. Wykorzystywana jest także do produkcji maści, żeli i plastrów stosowanych w terapiach przeciwbólowych chorób reumatycznych. [2]

Wyróżnić możemy kilka rodzajów papryki, które charakteryzuje nie tylko kolor i kształt, ale także smak i pozytywny wpływ na nasz organizm. Warto wiedzieć, jakie charakterystyczne cechy mają poszczególne jej rodzaje, ponieważ możemy wówczas dopasować nasze preferencje smakowe do danej odmiany.

Papryka czerwona – najbardziej popularna i lubiana w Polsce, doceniana na całym świecie za wysoką zawartość kwasu askorbinowego (wit. C). Jednak warto dodać, że jest także źródłem magnezu i pirydoksyny, czyli witaminy B6, które regulują prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego i mięśniowego człowieka. [3]

Papryka zielona – obfituje w błonnik, który wspomaga właściwą pracę przewodu pokarmowego poprzez poprawę perystaltyki jelit. Badania naukowe wykazują także, że odpowiednie spożycie tego włókna roślinnego zmniejsza ryzyko zachorowania na choroby układu krążenia i cukrzycę,  a dla osób chcących pozbyć się nadmiernych kilogramów istotna zapewne będzie informacja, iż zielona odmiana jest bardzo niskokaloryczna i zawiera śladowe ilości tłuszczu. Papryka ta obfituje także w witaminy, takie jak C i E. [3]

Papryka żółta – wyróżnia się lekko słodkawym smakiem, jest źródłem witaminy C, kwasu foliowego oraz śladowych ilości witamin z grupy B. [3]

Papryka Ancho – w Polsce nie jest popularnym warzywem. Uprawiana głównie w Meksyku, gdzie powszechnie się ją spożywa. Posiada łagodny smak i szybko zaspokaja głód dzięki dużej zawartości błonnika pokarmowego. Zawiera w składzie również witaminę A i żelazo. [3]

Papryka bananowa – podobnie jak poprzedniczka, w Polsce jest mało znana. Jednak warto ją wprowadzić do diety ze względu na bardzo dobry smak i walory zdrowotne. Obfituje w witaminę A, C, beta karoten, a także potas. [3]

Papryka biała – wyróżnia ją stożkowy kształt. Rewelacyjna alternatywa dla osób, które chcą włączyć do swojej diety paprykę, a nie lubią ostrego smaku – bowiem ten rodzaj charakteryzuje delikatny i mało wyczuwalny smak. Jest także bogactwem witaminy A, C i E. [3]

Papryka zielona chilli – posiada szereg zalet, m.in. jest ona niskokaloryczna, nie zawiera tłuszczu, ale posiada antyoksydanty, do których możemy zaliczyć witaminę C, A i K. [3]

Papryka czerwona chili – w medycynie naturalnej znajduje zastosowanie w leczeniu licznych schorzeń stawów i mięśni, gdyż zawiera kapsaicynę – alkaloid o silnych właściwościach rozgrzewających obolałe miejsca. Ponadto chili jest niskokaloryczne, nadaje daniom przyjemnej ostrości, a także stanowi źródło witaminy C, A i K. [3]

Papryka Jalapeno – zwana również ognistą papryczką. Cechuje się małym rozmiarem i obfitością składników odżywczych. Jest źródłem witamin: A, C, E, K oraz witamin z grupy B. Ponadto zawiera sporą ilość: żelaza, fosforu, magnezu, potasu, manganu, cynku i miedzi. Dlatego mimo ostrości warto dodawać ją do potraw, aby podkreślić aromat i wyrazistość potrawy. [3]

Tajemniczo brzmiąca kapsaicyna to składnik znajdujący się tylko w ostrych odmianach papryki i to właśnie ona odpowiada za ten ostry smak. Badania Koreańskich naukowców dowodzą, że kapsaicyna ma wpływ na katabolizm tłuszczów w adipocytach, co wiąże się z wpływem tego związku na procesy odchudzania i detoksykacji organizmu.  W Ameryce Środkowej substancja ma zastosowanie w produkcji środków dezynfekujących. Posiada zdolność zatrzymywania rozwoju grzybów: Candida albicans czy bakterii takich jak: Helicobacter pyroli, Escherichia Coli, Salmonella typhimurium. Kapsaicyna ma także korzystny wpływ na układ krążenia – wykazuje działanie hipotensyjne oraz hamuje utlenianie lipoprotein LDL, dzięki czemu zapobiega powstawaniu blaszek miażdżycowych i chorobie wieńcowej. Substancja ta przeciwdziała również w powstawaniu choroby Alzheimera oraz Parkinsona, ponieważ  pełni funkcje neuroprotekcyjną i immunostymulującą – a więc chroni przed uszkodzeniem komórek mózgowych i ułatwia (pobudza) przewodnictwo nerwowe. Obecnie prowadzone są badania nad preparatami na bazie kapsaicyny, które mogą być pomocne w terapiach onkologicznych, ponieważ substancja ta wykazuje działanie degradujące komórki nowotworowe. Należy jednak pamiętać, że zbyt duże dawki kapsaicyny mają negatywny, neurotoksyczny wpływ na organizm człowieka. [1. 6,7,8.9, 11, 12]

Jak widać paprykę możemy cenić nie tylko za walory smakowe i aromatyczny zapach, ale także korzyści jakie mamy szansę zyskać dla naszego zdrowia. Wiadomym jest, że największe walory zachowuje w formie surowej, ale poddana obróbce termicznej, jak duszenie czy pieczenie nie pozbywa jej w zupełności tych ważnych składników odżywczych i bioaktywnych. Przemysł dostarcza dla nas ją również, w formie przypraw (np. papryka wędzona słodka) – z których również warto korzystać, gdyż stanowią one idealne uzupełnienie potraw. Mnogość odmian pozwala na dopasowanie danego rodzaju papryki do naszych preferencji i smaku. Korzystajmy z ich różnorodności w naszej kuchni, twórzmy pyszne oraz zdrowe dania dla całej rodziny.

Kasza jaglana z papryką

1/2szklanki kaszy jaglanej

1 łyżeczka oliwy z oliwek

Se mozzarella według upodobań (około 50g)

garść  świeżego szpinaku

1większa podłużna czerwona papryka (100 g)

2 ząbki czosnku

Winegret:

2 łyżki oliwy z oliwek

2 łyżki soku z cytryny

1 łyżka miodu lub syropu z agawy

sól i pieprz

2 łyżki porwanych listków mięty

Wykonanie: Do garnka wsypać kaszę i prażyć przez ok. 5 minut co chwilę mieszając. Gdy kasza będzie gorąca wlać 300 ml wody. Dodać szczyptę soli, oliwę. Przykryć garnek i zagotować. Zmniejszyć ogień i gotować przez około 10-15 minut do czasu, aż kasza będzie miękka? Wyłożyć na talerz, dodać pokrojony w kosteczkę ser oraz szpinak. Na rozgrzaną patelnię grillową położyć umytą i pokrojoną paprykę oraz czosnek. Grillować na umiarkowanym ogniu przez około 15 minut, aż zmięknie i miejscami zbrązowieje. W miseczce umieścić wszystkie składniki winegretu i wymieszać, dodać zgrillowaną, pokrojoną na kawałki paprykę oraz czosnek. Wymieszać i wyłożyć na sałatkę.

Paprykowy Hummus – sos do słoików

2 ząbki czosnku

1 puszka ciecierzycy

3 łyżki pasty sezamowej

3 łyżki soku z cytryny

¼ szklanki czerwonej pieczonej papryki

¼ szklanki żółtej pieczonej papryki

Sól, pieprz

Wykonanie: Czosnek , ciecierzycę, pastę sezamową, sok z cytryny – zmiksować, aż masa będzie gładka. Dodać paprykę i jeszcze  przez chwilę miksować, do momentu gdy papryka będzie drobniutko posiekana. Na koniec przyprawić solą i pieprzem, przełożyć do małej miseczki. Podawać z pieczywem.

Autor: mgr Magdalena Kwaśniak

Literatura:

  1. Diaz Barriga A., et al 2005. Genotoxic effects produced by capsaicin in mouse during subchronic treatment. Mutatation Research, 345; 105-109.
  2. Hallmann E., Rembiałowska E., 2016. Ciekawostki o warzywach korzeniowych, dyniowatych i psiankowatych., Wyd. Zakład Żywności Ekologicznej, Warszawa.
  3. https://dietetykpro.pl/produkty
  4. https://docer.pl/doc/v00nc0
  5. Jakubas A., Cebula S., Kalisz A., Sękara A., 2013. Ocena wzrostu i plonowania polskich odmian papryki słodkiej (Capsicum annuum l.)  w  uprawie polowej. Episteme, 20/2013, s 341-356
  6. Jemal A., et al. 2011. Global Cancer Statistics CA. A Cancer Journal for Clinicians 61; 69-90.
  7. Kalia N. et al. 2012. Capsaicin a novel inhibitor of the nora efflux pump, reduces the intracellular invasion of Staphylococus Aureus. Antimicrobial Chemmotherapy 67, 2402-2408.
  8. Kogure K., et al. 2002. Mechanism of potent antiperoxidative effect of capsaicin. Biochimica et Biophysica Acta 157 (1); 84-92.
  9. Lee M., Kim C., Kim I., Kim Y., 2011. Effects of Capsaicon on Lipid matebolism In 3T3 Adipocytes, Phytotherapy Research 25, 935-939.
  10. Michalik L., 2007. Wzrost i plonowanie papryki słodkiej (Capsicum annuum l.), uprawianej w polu w warunkach klimatycznych Olsztyna. Roczniki Akademii Rolniczej w Poznaniu; s. 571.
  11. Mori A., et al. 2006. Capsaicin a component of androgen independent. Cancer Research, 66 (6), 3222-3229.
  12. Olszewska J., 2010. Kapsaicyna – lek czy trucizna?. Kosmos, Tom 59, nr 1-2; 133-139.