„Grubo” wśród dzieci i młodzieży.

Otyłość to ogromny problem obecnych czasów i mimo rosnącej świadomości o zdrowym odżywianiu, mówi się o niej w kategorii epidemii XXI wieku. Przyczyn otyłości jest wiele, a skutki nieleczonej i zaniedbanej nadwagi doprowadzają do licznych chorób, dlatego nie można przymykać oka na to zjawisko i udawać, że to normalne – tym bardziej, że dotyka ono dzieci już od najmłodszych lat. Należy zatem przyjrzeć się ich diecie oraz zacząć reagować, jak najszybciej.

Pierwsze wzmianki o otyłości pojawiły się w 1974r. Wówczas eksperci Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) zakwalifikowali ją jako chorobę cywilizacyjną oraz wskazali, że może ona być jedną z najczęstszych schorzeń, wynikających ze złego odżywiania i nieodpowiedniego trybu życia. Od tego wydarzenia minęło ponad 40 lat. To badanie z 2016 roku pokazuje, że naukowcy niestety się nie mylili, bo wyniki mrożą krew w żyłach. Liczba dzieci otyłych przekroczyła 124 miliony (w 1975r było to 11 milionów). Sytuacja w Polsce również nie napawa optymizmem. Badanie PITNUTS wykonane 3 lata temu wykazało, że nadwaga i otyłość dotyczy około 10% małych dzieci w wieku 1-3 lat oraz 30% 8 latków. Natomiast międzynarodowe badanie HBSC przeprowadzone w 2018 roku wskazuje, że nadmierna masa ciała występuje u prawie 30% chłopców i ponad 14% dziewcząt między 11 a 15 rokiem życia. [3,7,8]

Dlaczego jest aż tak źle? Przecież zalecenia Instytutu Żywienia i Żywności (IŻŻ) są bardzo proste i zobrazowane graficznie w formie Piramidy Zdrowego Żywienia oraz Stylu Życia, która skierowana jest dla dzieci od 4 do 18 roku życia. Istotną kwestią poruszoną przez jej twórców jest zaniedbana aktywność fizyczna, leżąca u podstawy piramidy, a także zwrócenie uwagi na regularne spożywanie posiłków (ok. 4-5 na dobę), picie co najmniej 6 szklanek wody dziennie, mycie zębów po każdym głównym posiłku oraz wysypianie się. Niezbyt chciane na talerzu, ale istotne, bo najważniejsze piętro piramidy zajmują warzywa i owoce, które powinny zjadane być w postaci surowej kilka razy dziennie oraz dodawane do posiłków. Kolejne piętro zajmują produkty zbożowe, a wśród nich wyroby pełnoziarniste. Przy ich doborze należy zwrócić uwagę na skład – wolne i bez dodatku cukru. Jako najlepsze źródło wapnia – głównego budulca kości i zębów naukowcy IŻŻ wskazują mleko, kefiry, sery, jogurty naturalne. Z kolei białko w diecie powinno pochodzić z: chudego mięsa, jaj i ryb. Natomiast składnik pokarmowy, na który najmniej zwraca się uwagę to tłuszcz. Warto pamiętać, że jego istotnym źródłem w diecie winny być produkty roślinne (odradzany jest jednak olej palmowy i kokosowy), ponieważ zawierają znaczne ilości jedno i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Należy unikać spożywania słodkich napoi, słodyczy, dań typu fast-food, jak również nadmiernie słonych potraw, a jako  przekąski podawać orzechy, koktajle owocowe czy domowe „zdrowe” wypieki. [4]

Dokładne przyczyny występowania otyłości wśród dzieci nie są dokładnie poznane. Jednak możemy wyróżnić kilka grup czynników: środowiskowe, czyli dostępność do szerokiej gamy asortymentu spożywczego i szerzącego się konsumpcjonizmu. Kulturowe – należenie do danej grupy etnicznej czy styl życia całej rodziny. Warto zadbać o prawidłowe żywienie dzieci już na etapie poszerzania diety małych dzieci i kształtowanie zdrowych nawyków przez rodziców oraz opiekunów. Odpowiednie żywienie dzieci ma wpływ na ich całe późniejsze życie, gdyż złe odżywianie, do tego szerzący się trend siedzącego trybu życia i braku aktywności fizycznej, właściwej dla danego dziecka powoduje nadwagę i otyłość, a co za tym idzie szereg chorób dietozależnych.

Podaje się, że jedną z przyczyn otyłości dzieci jest zaburzona równowaga pomiędzy podażą energii, a jej wydatkowaniem. Ogromną rolę w tym zjawisku odgrywają czynniki genetyczne i epigenetyczne, ponieważ ludzkie ciało przywykło do tego, że musi magazynować energię. Uwarunkowania te w połączeniu z bardzo łatwym dostępem do żywności sprzyja rozwojowi nadwagi i otyłości. Dodatkowo drastycznie zmniejszyła się aktywność fizyczna u ludzi, co także nie sprzyja kształtowaniu się dobrej sylwetki.

Na wpływ w budowaniu zdrowia dziecka odpowiada stan zdrowia jego rodzica. Udowodniono, że dzieci rodziców otyłych mają aż 70% szans na to, że ich pociechy też zapadną na tę chorobę. I tu krótki apel! Nie łudźmy się – gdy Ty żywisz się fast-foodami, chipsami i jedzeniem wysoko przetworzonym oraz nie wyobrażasz sobie poranka bez kawki (oczywiście z cukrem i śmietanką) oraz słodkiego ciacha,  to tym bardziej Twoje dzieco nie będzie chętnie zajadało się zdrowymi sałatkami. Może zdarzyć się inaczej, jednak szanse na to są nikłe, dlatego tak ważna jest edukacja dzieci i młodzieży. Dla porównania – dzieci rodziców szczupłych mają tylko 10% ryzyka wystąpienia otyłości. Sporym problemem jest także brak regularnych posiłków oraz niespożywanie śniadań, wówczas organizm dostaje sygnał, aby magazynować energię. Innymi czynnikami sprzyjającymi powstawaniu otyłości jest zbyt duża masa urodzeniowa, cukrzyca ciążowa, a także to czy dziecko karmione było piersią czy mlekiem modyfikowanym. Sporym problemem jest także ciągle małe spożycie warzyw i owoców przez najmłodszych, a zbyt duża podaż tłuszczów, napoi gazowanych, a także słonych potraw i przekąsek. Niepokojące są badania opublikowane we wrześniu bieżącego roku przez niemiecki tygodnik Der Spiegel, w którym opublikowano, że w próbkach moczu i krwi aż u 97% dzieci wykryto substancje wchodzące w skład plastiku. Naukowcy wskazują że stan ten może predysponować do otyłości. [1,2,5,6]

Niestety musimy mieć na uwadze, że otyłość w wieku dziecięcym predysponuje do wielu schorzeń między innymi: nadciśnienia, chorób układu sercowego, cukrzycy, astmy oskrzelowej, PCOS, zaburzeń kostno-mięsniowych, niealkoholowego stłuszczenie wątroby, zaburzeń emocjonalnych, nadpobudliwości (żywność barwiona sztucznie). Długotrwała i nieleczona otyłość może prowadzić do nowotworu okrężnicy, udaru mózgu i zawału serca. W leczeniu otyłości bardzo istotne jest holistyczne podejście do pacjenta, dlatego w zespole terapeutycznym powinni znaleźć się: lekarz, psycholog, dietetyk i rehabilitant. [2]

W żywieniu dzieci najważniejsze jest nauczenie ich od najmłodszych lat właściwych nawyków żywieniowych poprzez edukację w żłobkach, przedszkolach i szkołach. Rodzice z kolei powinni nauczyć się, aby system nagradzania dzieci nie opierał się tylko na dawaniu im słodyczy i chipsów, a np. wspólnym przygotowaniu zdrowego posiłku i skosztowaniu różnych smaków. Pamiętajmy, że zdrowa dieta to smaczna dieta, która w cale nie musi być trudna do zrealizowania – wystarczy chcieć i uczyć! Wtedy będziemy mieli pewność, że w późniejszym okresie rozwoju dziecka samo będzie zdrowo się odżywiało, kierując się powiedzeniem „Czym skorupka za młodu nasiąknie …..”.

Autor: mgr dietetyki klinicznej Magdalena Kwaśniak

 

  1. https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/aktualnosci/badania/216622,niepokojaca-ilosc-chemikaliow-z-plastiku-w-organizmach-dzieci
  2. https://www.mp.pl/pacjent/pediatria/zywienie/73883,otylosc-i-zespol-metaboliczny-u-dzieci-i-mlodziezy
  3. https://ncez.pl/abc-zywienia-/zasady-zdrowego-zywienia/nadwaga-i-otylosc-wsrod-dzieci-i-mlodziezy-
  4. https://ncez.pl/abc-zywienia-/zasady-zdrowego-zywienia/piramida-zdrowego-zywienia-i-stylu-zycia-dzieci-i-mlodziezy
  5. Reilly J.J., Armstrong J., Dorosty A.R. i wsp.2005. Early risk factors for obesity in childhood: cohort study. BMJ; 330: 1357–1359.
  6. Speiser P.W., Rudolf M.C.J., Anhalt H. i wsp. 2005. Consensus statement: childhood obesity. The journal of clinical endocrinology & metabolism ; 90: 1871–1887.
  7. Stalmach M. 2018. Polskie badania populacyjne u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych:COSI – Childhood Obesity Surveilance Initiative – 8-latki w badaniu WHO. Konferencja „Czy to już epidemia otyłości w Polsce? Dynamika nadwagi i otyłości w cyklu życia – wyniki polskich badań populacyjnych u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych”, Instytut Matki i Dziecka i Instytut Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego, Warszawa; 2018.
  8. Weker H.2018. Polskie badania populacyjne u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych:PITNUTS – dzieci od 5-36 miesiąca życia. Konferencja „Czy to już epidemia otyłości w Polsce? Dynamika nadwagi i otyłości w cyklu życia – wyniki polskich badań populacyjnych u dzieci, młodzieży i młodych dorosłych”, Instytut Matki i Dziecka i Instytut Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego, Warszawa.