Detale Architektoniczne Tarnowa.

Mapa przedstawia trasę detalami architektonicznymi Tarnowa rozpoczynającą się przy budynku Dworca PKP, z myślą o osobach podróżujących i odwiedzających Tarnów. Podział kolorystyczny umożliwia przejście trasy wybranymi detalami – ceramiką, mozaiką, detalami kamiennymi etc. Większość detali znajduje się w okolicy tarnowskiego Rynku, a odległości pomiędzy nimi pozwalają na przejście trasy spacerem. W okolicy detali znajdują się trzy oddziały Biura Wystaw Artystycznych.

Przełom XIX i XX wieku, a po I wojnie światowej dwudziestolecie międzywojenne zaowocowały w Tarnowie potężnym rozwojem budownictwa, czego efektem było powstanie nowoczesnej infrastruktury architektonicznej miasta. Wznoszono budynki użyteczności publicznej, a przede wszystkim nowoczesne kamienice, wyraz zasobności finansowej mieszkańców. Projektowane były przez znamienitych architektów jak Janusz Rypuszyński, Adolf Juliusz Stapf, Szczęsny Zaremba, Franciszek Hackbeil starszy, Franciszek Hackbeil młodszy, Maurycy Eichhorn i budowane przez sprawnych budowniczych jak Michał Mikoś, Jan Müller, Edward Okoń. W estetyce początkowo przeważał historyzm, w różnych jego przejawach: w stylu neorenesansowym, neobarokowym czy eklektycznej mieszance różnych stylów ustępujący w pierwszych latach XX wieku secesji i modernizmowi wiedeńskiemu. Fasady pokryły się fantazyjną kamieniarką; bramy, poręcze, balkony rozkwitły plątaniną roślinnych wici. Na elewacjach pojawiły się symbole patriotyczne i te związane z upodobaniami właścicieli. Powojenny modernizm zwrócił się ku geometrycznemu uporządkowaniu, stylowi „narodowemu” i Art déco.
Dziś wszystkie te elementy narażone są na powolne zanikanie. Są systematycznie skuwane, niszczone, upraszczane. Z roku na rok pozbywamy się bogactwa architektonicznego dziedzictwa, jakie pozostawiły nam pokolenia dawnych tarnowian. Niniejsza publikacja służy zachowaniu w pamięci, w słowie pisanym i fotografii, najciekawszych przejawów historycznych dekoracji ceramicznych, metaloplastycznych, snycerki, sztukaterii tego czasu i jest głosem w dyskusji nad ich ochroną. Pamiętajmy, że to autorski wybór i nie prezentuje pełnej obfitości ornamentyki architektonicznej miasta.

Przejdźmy szlakiem 40. wybranych, najbardziej reprezentatywnych przykładów rzemiosła budowlanego i poznajmy urok dawnego Tarnowa zwracając baczną uwagę także na inne detale nieujęte w naszej publikacji. Każdy dział prezentuje elementy ułożone chronologicznie, zgodnie z datą powstania, natomiast mapa załączona na końcu publikacji tworzy szlak rozpoczynający się przed budynkiem tarnowskiego Dworca PKP, z myślą o osobach odwiedzających Tarnów po raz pierwszy.
Agnieszka Partridge

Agnieszka Partridge – dr nauk technicznych Wydziału Architektury Politechniki Krakowskiej, publicystka, historyczka sztuki. Członkini stowarzyszeń twórczych: PKN ICOMOS, Towarzystwa Miłośników Historii i Zabytków Krakowa, Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, Stowarzyszenia Filmowców Polskich, Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Autorka książek, m.in.: „Otwórzcie bramy pamięci. Cmentarze wojenne z lat 1914–1918 w Małopolsce” (z fotografikiem Rafałem Korzeniowskim), opracowania historii wsi małopolskiej w wieku XX: „Pleśna, jakiej już nie ma. Historie w fotografiach” i monografii poświęconej ceramice architektonicznej XIX i XX w. „Potęga ornamentu”. Jej kolekcja ceramiki architektonicznej była prezentowana w formie wystawy „Wzory w kwadracie zamknięte – ceramiczne zdobienia wnętrz z przełomu XIX i XX w.” w Muzeum Okręgowym w Tarnowie (2021-2022).

Realizacja: Biuro Wystaw Artystycznych w Tarnowie
Teksty: Agnieszka Partridge
Projekt, skład: Natalia Sikorska
© Copyright by BWA Tarnów i autorzy, 2024

Bezpłatne egzemplarze dostepne w Pałacyku Strzeleckim ul. Słowackiego 1, oddziale BWA na Dworcu PKP w Tarnowie oraz w MCA ul. Wałowa 25. w godzinach otwarcia galerii. 

Ewa Łączyńska-Widz, dyrektorka BWA