Wielcy sarmaci tego kraju / Wielkie sarmatki tego kraju

Biuro Wystaw Artystycznych po raz kolejny zaprosiło mieszkańców miasta do Pałacyku Strzeleckiego, na performans i wernisaż wystawy „Wielcy sarmaci tego kraju / Wielkie sarmatki tego kraju” – projektu dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury oraz Miasta Tarnowa – który odbył się w deszczowe, sobotnie popołudnie, 27 października. To wydarzenie wyjątkowe, ponieważ wystawa została przygotowana z okazji obchodów 100-lecia odzyskania przez Polskę niepodległości. Obok sztuki tradycyjnej pojawiły się na niej także dzieła sztuki współczesnej. Patronat nad wystawą sprawują Muzeum Okręgowe w Tarnowie, Fundacja Artystyczna Podróż Hestii oraz Ergo Hestia.

Na wchodzących, zmarzniętych gości czekał na wernisażu poczęstunek w postaci tradycyjnego trunku tarnowskiego – tarninówki. Spotkanie z gośćmi rozpoczęła oczywiście Ewa Łączyńska-Widz, dyrektor Biura Wystaw Artystycznych. Nie brakło na wernisażu także wielu ważnych gości, pojawił się między innymi Andrzej Szpunar, dyrektor Muzeum Okręgowego w Tarnowie, oraz delegacja węgierska. Następnie głos zabrał kurator wystawy, Marcin Różyc, przypominając – a może nawet uświadamiając – czym w ogóle jest sarmatyzm i skąd wziął się na ziemiach polskich. Z istotą sarmatyzmu zmierzyli się zarówno artyści dawni, jak i współcześni: Tomasz Armada, Zuzanna Bartoszek, Agata Bogacka, Julie Chovin, Zuzanna Czebatul, Martyna Czech, Elżbieta Drużbacka, Kuba Falkowski, Krzysztof Gil, Hyon Gyon, Zofia Krawiec, Kamil Kukla, Jacek Malczewski, Rafał Pierzyńsi, Karol Radziszewski, Uta Sienkiewicz, Mikołach Sobczak, Wojciech Ireneusz Sobczyk, Piotr Urbaniec, Łukasz Wojtanowski oraz Magda Burdzyńska, odpowiedzialna za oprawę graficzną. Inspirację artyści czerpali z różnych źródeł. Dzieła sztuki dawnej pochodzą ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Tarnowie, Muzeum Narodowego w Krakowie, Biblioteki Narodowej, klasztoru OO. Bernardynów w Tarnowie, a także z kolekcji Andrzeja Grzymały-Kazłowskiego. Natchnienia szukali również w poezji Elżbiety Drużbackiej związanej z Tarnowem, ubiorach szlacheckich i „Trans-Atlantyku” Witolda Gombrowicza. Poprzez pryzmat różnych dzieł dawnych, artyści spojrzeli na sarmatyzm raz jeszcze, próbując dostrzec go w czasach współczesnych, a że mit ten kształtował i po dziś dzień kształtuje polską rzeczywistość to niemal pewne. Prace są więc bardzo zróżnicowane, ukazujące temat z różnych perspektyw. Wiele z nich składa również ukłon w stronę innych narodowości – Żydów, Romów czy Ukraińców – zauważając, że choć polski sarmatyzm bardzo skupiał się na tożsamości narodowej, społeczeństwo polskie kształtowali nie tylko Polacy, ale także cudzoziemcy właśnie, także kobiety i chłopi, nie zaś sama szlachta. Ciekawostką natomiast jest, że sarmatyzm inspirowany był irańskim plemieniem Sarmatów, bardzo różnił się jednak od tej formy, którą nadała mu polska szlachta.

Na entuzjastów tematu sarmatyzmu w ramach wystawy czekają także inne atrakcje, między innymi spacer tarnowskim szlakiem sarmackim, wykład „Sarmacki Tarnów” w Ratuszu, wykłady w BWA – „Sarmackość, popkultura, polityka. Kilka uwag o wypełnianiu pustki” oraz „Wielcy sarmaci w ubraniu”, ponadto kuratorskie oprowadzanie po wystawie i spotkanie z Joanną Reginą Kowalską. W ramach wystawy odbędą się również warsztaty dla dzieci i młodzieży: „W boju i na balu – stroje naszych przodków” oraz „Ubiory, stroje, ciuchy – co mówi o nas moda” prowadzone przez Maję Starakiewicz, a także małe BWA na wystawie „Wielcy sarmaci” z Aleksandrą Kubisztal. W ramach wystawy powstanie również polsko-angielski katalog. Sama wystawa będzie dostępna do 13 stycznia 2019 roku.

Angelika Gieniec

Fot. Anna Kocik