Czarnuszka siewna – czarne złoto faraonów

Czarnuszka siewna (Nigella sativa) – zwana powszechnie czarnym kminem [1, 2] już od czasów starożytnego Egiptu wykorzystywana była, jako roślina o silnych właściwościach leczniczych, znajdując szerokie zastosowanie w wielu dolegliwościach i schorzeniach, a także zabiegach pielęgnacyjnych. Podawana zewnętrznie pomagała w przypadku trudno gojących się ran oraz przy zmianach skórnych. Wewnętrznie natomiast stosowano ją w zapaleniu górnych dróg oddechowych, infekcjach, alergiach, bólach reumatycznych, czy zaburzeniach trawiennych – te i wiele innych działań terapeutycznych powoduje, że wciąż jest cenioną rośliną w tradycyjnej medycynie [2, 4, 6].

Gdzie spotkamy… Czarnuszka liczy ok. 20 gatunków, ale to właśnie Nigella sativa posiada wysoką jakość leczniczą [7]. Jest rośliną lubiącą bardzo ciepłe i umiarkowane klimaty, występujące na obszarach Europy Południowej, krajach Bliskiego Wschodu, Afryce Północnej i Południowo-Wschodniej Azji – gdzie również jest uprawiana [1, 2].

Kwitnący kwiat czarnuszki siewnej

Kleopatra stosowała czarnuszkę w celu zachowania jakości zdrowia i piękna [6]

Bogactwo Nasion

Cenionym surowcem czarnuszki są nasiona, stanowiące bogactwo licznych związków aktywnych, co potwierdzono badaniami. W swoim składzie zawierają: nienasycone kwasy tłuszczowe głównie: linolowy (50-60%), oleinowy (20%), rzadko spotykany w przyrodzie eikozadienowy (3%), nasycone kwasy tłuszczowe, takie jak kwas stearynowy, palmitynowy czy arachidowy w ilości około 30% oleju tłustego [1, 2, 4, 7]. Kolejną grupą są fosfolipidy, a także fitosterole w tym β-sitosterol i stigmasterol. W nasionach oprócz oleju roślinnego spotykamy również inne substancje odżywcze, czyli węglowodany i białka, a w nich jakże ważne dla naszego organizmu aminokwasy egzogenne. Ponadto nasiona są źródłem witamin (E, C, B₁, B₆, PP), kwasu foliowego i soli mineralnych, do których zaliczamy: żelazo, wapń, cynk, magnez, selen potas, fosfor czy miedź [2, 3, 5]. Spośród związków biologicznie czynnych powszechnie występujących w świecie roślin, znajdziemy w ziarenkach także: flawonoidy, alkaloidy, saponiny oraz olejki eteryczne nadając im aromatyczny zapach [3, 4, 6]

Królowa Nefertiti używała oleju z czarnego kminu, aby przywracać blask włosom i paznokciom [6]

Działanie czarnuszki

Obecność w nasionach tak licznej grupy składników aktywnych pozwala przypisać tej roślinie silny charakter prozdrowotny. W jaki więc sposób korzystnie wpływa ona na nasz organizm? Przede wszystkim czarnuszka wykazuje działanie antyoksydacyjne, a z niej wynikające działanie ochronne i przeciwzapalne na wątrobę, nerki czy żołądek [2, 4]. Jej czarne ziarna poprawiają trawienie, regulują i obniżają poziom cukru we krwi [6]. Ponadto wspomagają obronę przed rozwojem niektórych rodzajów grzybów, bakterii, wirusów czy pasożytów, a w sytuacjach zarażenia aktywnie współdziałają w hamowaniu wzrostu i rozwoju patogenów. Związki te czynnie biorą udział w reakcjach immunologicznych, zwiększając odporność organizmu w czasie infekcji i przeziębienia. Wyciągi z nasion mają również działanie rozkurczające i przeciwbólowe, co wykorzystuje się w stanach reumatycznych, migrenowych, mięśniobólach, nerwobólach, czy kontuzjach sportowych, a to za sprawą wysokiego stężenia tymochinonu – wchodzącego w skład olejku. Poza tym substancja ta wpływa na apoptozę (niszczenie) komórek nowotworowych, dlatego roślinie tej przypisuje się działanie antyrakowe. Na podstawie przeprowadzonych badań klinicznych stwierdzono, że ekstrakty z czarnuszki wspomagają łagodzenie objawów wielu schorzeń o podłożu alergicznym, w tym astmy oskrzelowej, kaszlu, egzemy, atopii oraz wspomagają hamowanie rozwoju zapalenia płuc. Dużo mówi się również o korzystnym oddziaływaniu oleju z nasion czarnuszki na układ sercowo-naczyniowy poprzez zwiększenie objętości komórek krwi. Dodatkowo olej z czarnuszki polecany jest w profilaktyce przeciwmiażdżycowej [1, 2, 4, 5, 6, 7].

Hipokrates pił olej z czarnuszki w zaburzeniach trawiennych i metabolicznych [6]

OLEJ czarnego kminu

Na skalę przemysłową najważniejszy i najbardziej pożądany produkt otrzymywany z nasion czarnuszki siewnej to olej, który obecnie przechodzi odrodzenie zarówno w farmakoterapii, jak i kosmetyce. Jego charakterystycznymi cechami są miodowy kolor, lekko gorzkawy smak i intensywny korzenny zapach [3, 4]. Stosowany zewnętrznie poprawia kondycje skóry poprzez wzmacnianie struktur błon lipidowych. Chroni przed stanami zapalnymi, alergiami, dermatozami oraz działa wspomagająco w leczeniu łuszczycy i trądziku – np. jako aktywny składnik preparatów myjących. Można go też znaleźć w produktach do opalania, jako element ochrony przeciwsłonecznej [3, 7]. Surowiec ten służy również do przygotowywania ekstraktów w formie naparów, odwarów czy nalewek używanych w celach terapeutycznych. Wyciągi i maceraty w tym również olej, podawane doustnie wspomagają prawidłowe funkcjonowanie organizmu i pomagają w leczeniu wielu schorzeń, o czym pisano wyżej [4, 7].

Król Tutenchamon trzymał w swoim grobie butelkę z olejem czarnego kminu, aby chronił go w zaświatach [6]

Aromatyczna kuchnia

Niski poziom toksyczności nasion i oleju z czarnuszki spowodował, że znajdują one szerokie zastosowanie w przemyśle spożywczym, jako przyprawa oraz naturalny środek konserwujący [2]. Coraz częściej można spotkać ciekawe przepisy kulinarne, w których nasiona czarnego kminu wykorzystywane są do aromatyzowania mięs, dań warzywnych, zup lub używane, jako dodatek do pieczywa [2, 4, 7]. Warto wspomnieć, że nasiona są dobrym zamiennikiem pieprzu, czy ostrej papryki – szczególnie dla osób wrażliwych i dzieci, gdyż nie podrażniają błony śluzowej żołądka [4, 7]. Dlatego też można je spokojnie używać przygotowując posiłki dla całej rodziny.

Czy trzeba jeszcze wyjaśniać dlaczego nasiona czarnuszki siewnej nazywane są czarnym złotem faraonów?

Autor: mgr inż. Paulina Zając

Literatura

Akhtar N., Asif H. M., Iqbal A., Nazar H., Sultana S., Ur Rehman R., 2015. Nigella sativa: Monograph. Journal of Pharmacognosy and Phytochemistry; 4(4): 103-106
Borusiewicz M., Janeczko Z., 2015. Nigella sativa L. – roślinny surowiec o właściwościach Plejotropowych. Postępy Fitoterapii, (16) 4: 223-236.
Bujak T., Nizioł-Łukaszewska Z., 2016. Ocena właściwości kosmetyków myjących zawierających ekstrakt wodny z czarnuszki siewnej (Nigella sativa L.). Rośliny w nowoczesnej kosmetologii, Rozdział 17, 93-105.
Bylka W., Mańkowska D., 2009. Nigella sativa L. – związki czynne, aktywność biologiczna. Herba Polonica, Vol 55 No 1, 109-125.
Çiftçi M., Dalkılıç B., Ertas O. N., Guler* T., 2006. The Effect of Dietary Black Cumin Seeds (Nigella Sativa L.) on the Performance of Broilers. Sci. Vol 19, No. 3 : 425-430.
Hussain D. AS., Hussain M. M., 2016. Nigella sativa (black seed) is an effective herbal remedy for every disease except death – a Prophetic statement which modern scientists confirm unanimously: A review. NetJournals, Advancement in Medicinal Plant Research Vol. 4(2), pp. 27-57.
Kwieciński A., 2007. Zastosowanie czarnego kminu (czarnuszka siewna) w świetne nowocześniej farmakoterapii. Farmaceutyczny Przegląd Naukowy, Nr 2, 10-13.